حسن حسين زاده شانه چى

236

اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)

با اين حال ابن روح در همهء موارد با كمال احتياط و هوشيارى عمل مىكرد . او از شركت در بحث‌ها و مناظرات فرقه‌اى دورى مىجست تا از پيامدهاى سوء آن‌ها در امان بماند ، به‌ويژه كه در اين زمان برگزارى اين قبيل بحث‌ها در كاخ ابن يسار ، يكى از مقامات عالىرتبهء دربار و از نزديكان خليفه المقتدر - مرسوم بود . ابن روح در اين جلسات فقط به‌عنوان مستمع شركت مىنمود و در صورتى كه مجبور به سخن گفتن مىشد به‌گونه‌اى عمل مىكرد كه كسى به شيعه بودن وى شك نكند . او حتى خادم خود را كه عادت به ناسزاگويى به معاويه داشت ، اخراج كرد . « 1 » بدين ترتيب او با به كارگيرى اين دو شيوه ، به ادارهء امور و رهبرى شيعيان ادامه داد ، و ليكن او نيز همانند نائبان پيشين با مشكلاتى روبرو بود و نفوذ فوق العاده‌اش در دربار ، ناخواسته براى او گرفتارىهايى پديد مىآورد . در دربار عباسيان ميان دو خاندان آل فرات شيعه و آل جراح سنى مذهب ، بر سر دستيابى به مقام وزارت پيوسته نزاع بود و اين درگيرىها به‌طور ناخواسته ابن روح را نيز ، كه رابطهء نزديكى با بنى فرات داشت دربر مىگرفت ، به‌ويژه اين‌كه درباريان درصدد اين بودند تا به نحوى به موقعيت وى صدمه زده از نفوذ وى بكاهند . در سال 311 ق بهانه‌اى به دست خليفه افتاد تا ابن فرات وزير را پس از سه بار تصدى وزارت معزول كند . قضيه اين بود كه قرمطيان به كاروانى از حاجيان ، كه عده‌اى از وابستگان المقتدر در آن بودند ، حمله كردند و چون ابن فرات وزير ، شيعه بود او را متهم ساختند كه با قرامطه همكارى داشته و آن‌ها را به اين كار تحريك كرده است . ابن فرات در سال 312 ق عزل شد و همراه پسرش به قتل رسيد . « 2 » در همين زمان ابن روح نيز ، به اتهام همكارى با قرمطيان دستگير و زندانى گرديد . او مدت

--> ( 1 ) . طوسى ، همان ، ص 239 . ( 2 ) . مسعودى ، مروج الذهب ، ج 2 ، ص 688 .